دیسک کمر و درمان آن
مراحل پیشرفت فتق دیسک
تعریف فتق دیسک کمر
هر انسان بطور نرمال 26 مهره در ستون فقرات دارد. مهره ها بوسيله صفحات انعطاف پذير و جذب کننده فشار (shock absorbation) به نام ديسك بين مهره اي از يكديگر جدا ميگردد.اگر بنا به دلايل مختلفی ديسك از قسمت جانبی یا عقبي خود دچار بيرون زدگي يا فتق شود،اين قسمت بيرون زده میتواند روي نخاع يا رشته های عصبی خارج شده از نخاع(nerve roots) فشار وارد كند و موجب بروز درد در ناحيه كمر با انتشار به پاها شود.مردم به اصطلاح به اين بيماری ديسك كمر مي گويند كه البته اصطلاح درست و علمی آن فتق ديسك كمری می باشد.
علل فتق ديسك کمر
از حدود 15 سالگي به بعد ديسك بين مهره اي دچار تغييراتي مي شود كه اجتناب ناپذير است و در واقع این تغییرات یک پروسه ای است که با افزایش سن در هر فردی رخ میدهد. اين تغييرات به كاهش ميزان آب موجود در ديسك و كاهش انعطاف پذيري آن منجر مي شود.اين تغييرات در برخي افراد زودتر بروز مي كند و در برخي ديرتر ديده مي شود.دیسک گاهی به یکباره در نتیجه وارد شدن فشار بیش از اندازه و ناگهانی پاره میشود برای مثال افتادن از نردبان و به زمین خوردن در حالت نشسته نیروی بسیار زیادی را به ستون فقرات وارد میکند، اگر این نیرو به اندازه کافی قوی باشد، یا به شکستگی مهره یا به پارگی دیسک میانجامد. خم شدن فشار فراوانی را به دیسکهای بین مهرهای وارد میکند بنابراین چنانچه سعی کنید در حالت خم شده جسم بسیار سنگینی را بلند کنید، نیروی وارده به احتمال قریب باعث پارگی دیسک کمر خواهد شد. از این گذشته دیسک در نتیجه وارد شدن نیروی اندک نیز، معمولاً به دلیل ضعیف شدن قسمت محیطی دیسک در اثر برآیند آسیبهای مکرر در گذر زمان، پاره میشود.
شیوع فتق دیسک کمر
بیماری دیسک کمر معمولا از دهه سوم به بعد ایجاد میشود.از سن 20 سالگی به بعد کم کم آب دیسکها کم میشود و امکان شکننده شدن آنها و ترکهای موجود بیشتر میشود. هر چه سن بالاتر رود، احتمال پیدا شدن دیسک زیادتر میشود.
نشانه های فتق دیسک کمر
احساس درد در هر قسمت از کمر بطور مثال درد پایین کمر یا درد بالای آن، و گاهی اوقات تا باسن و پا امتداد پیدا می کند. در اغلب موارد علائم دیسک کمر در یک دوره زمانی کوتاه به خودی خود از بین می روند.
درد معمولاً نخستین علامت پارگی یا بیرون زدگی دیسک کمر به شمار میرود و غالباً در پشت بدن، دقیقاً بالای دیسک دردناک و آسیب دیده، بروز مییابد اگر فشار روی رشته هاي عصبی نخاعی زياد باشد، بيمار از ناحيه زانو به پايين علايمي نظير درد، بي حسی، گزگز و مورمور، احساس سردي يا گرمی،گرفتگی مكرر عضلانی، ضعف يا لاغر شدن(این مورد در مراحل آخر و شدید دیسک کمر رخ میدهد) را تجربه مي كند، بيماري كه دچار ديسك كمر است نمي تواند براحتي خم شود و هنگام خم شدن احساس مي كند كه رگي در پشت زانويش كشيدگي پيدا مي كند.در بیماری دیسک کمر درد بيمار با سرفه کردن تشديد مي شود.درد پا عموماً در امتداد مسیر عصب تحت فشار منتشر میشود. علائم درد منتشر شونده گاهی اوقات با ناتوانی حرکتی، از دست دادن حواس و واکنش نشان ندادن همراه است.
تشخیص فتق دیسک کمر از بیماریهای دیگر
بيماري هاي متعددي هستند كه سبب كمردرد با انتشار به پاها مي شوند. از بين آنها بيماري هايي كه بيشتر با فتق ديسک كمر اشتباه می شوند، عبارتند از: كشيدگی رباطها يا عضلات كمر، تنگي كانال نخاع، آرتروز كمر، برخي از بيماری هاي روماتيسمی، عفونتهايی مثل تب مالت، تومورها و بيماري های سيستم ادراری نظير سنگ كليه.
روش های تشخیصی فتق دیسک کمر
تشخیص فتق دیسک مهره توسط متخصص ارتوپدی یا فیزیوتراپی بکمک بررسی تاریخچه بیمار و توجه به نشانهها و علائمی که بیمار بیان میکند و همچنین با انجام معاینه بالینی امکانپذیر است. روشهای غیر بالینی دیگر برای اثبات تشخیص لازم است.
-رادیوگرافی ساده: هرچند انجام پرتونگاری ساده کمک زیادی به تشخیص فتق دیسک نمیکند٬ اما روش مناسب و لازم برای موارد مشکوک است. همچنین یرای رد کردن تشخیص بیماریها و ضایعات دیگر کمک میکند.
-سی تی اسکن:کمک کمی در تشخیص فتق دیسک دارد و برای بررسی قطر کانال نخاع و ضایعه همراه مفید است.
-ام آر آی:یکی از بهترین امکانات تشخیصی در فتق دیسک است این روش میتواند ریشههای عصبی و نخاع و بافتهای اطراف را بخوبی نشان داده و تغییرات را ثبت کند. در نمای T2 فتق دیسک نمایان میگردد.
-میلوگرافی:در میلوگرافی با تزریق ماده رنگی مخصوص به فضای مغزی-نخاعی و پرتونگاری همزمان٬ میتوان ریشههای عصبی و فتق دیسک را مشخص کرد. با متداول شدن ام آرآی استفاده از این روش تقریباً منسوخ شدهاست.
-بررسی توان انتشار عصبی و الکترومیوگرافی عضلات٬ در تشخیص فتق دیسک و یافتن ریشه گرفتار شده کمک کنندهاست
درمان فتق دیسک کمر
90-80 درصد بیماران مبتلا به هرنی دیسک کمر با استراحت و درمان غیر جراحی خوب میشوند.بندرت پیش میاید که به محض شروع علائم دیسک کمر بیمار نیاز به عمل جراحی پیدا کند (در مواردی که بیمار همراه با علائم درد سیاتیکی ناشی از دیسک کمر دچار بی اختیاری ادراری یا مدفوع شود نیاز به عمل جراحی فوری دارد).در هر درد سیاتیکی ناشی از دیسک کمر اولین درمان پیشنهادی و موثرترین آنها درمان غیر جراحی است.
درمان غیر جراحی فتق دیسک کمر
استراحت
بیمار باید چند روز در منزل استراحت کند. البته استراحت بیش از دو روز ممکن است به علت ایجاد مشکلات روحی و به علت کاهش قدرت انقباضی عضلات کمر، درد را بیشتر کند. همچنین با استراحت طولانی مدت، خطر لخته شدن خون در ساق پا افزایش میابد پس فرد دچار کمردرد باید هرچه زودتر فعالیت معمول روزانه را شروع کند.برای 2-1 روز در وضعیتی که راحت هستید استراحت کنید. به پشت بخوابید و یک بالشت زیر زانو های خود بگذارید تا کمی خم شوند یا به پهلو بخوابید و یک بالشت بین پاهایتان بگذارید.برای مدت طولانی در یک وضعیت نخوابید. هر 3-2 ساعت حدود 20-10 دقیقه قدم بزنید و دوباره دراز بکشید.هر 3-2 ساعت یکبار کمرتان را به مدت 20-15 دقیقه گرم کنید. با کیسه آب گرم یا حوله برقی. دوش آب گرم هم مفید است.
دارودرمانی
پزشک معالج از داروهای ضد التهاب مانند بروفن یا سلکسیب و از داروهای شل کننده عضلانی برای کاهش درد استفاده میکند. گاهی اوقات لازم میشود پزشک معالج علائم بیماری را با تزریق کورتیکوستروئید در کمر شما کاهش دهد. این کار معمولاً در صورتی انجام میشود که بعد از گذشت شش هفته از انجام اقدامات ذکر شده قبلی مشکلات بیمار همچنان باقی باشد. تزریق معمولاً در نیمی از موارد موفق است.
فیزیوتراپی
متخصص فیزیوتراپی (فیزیوتراپیست) با اقداماتی نظیر گرم کردن، تحریک الکتریکی، استفاده از میدان های الکتریکی،کشش و تکنیک هایی با دست (منوال تراپی) میتواند درد بیمار را کاهش دهد.بعد از کاهش علائم بیماری زیر نظر فیزیوتراپیست شما نرمش های کششی و تقویتی را یاد خواهید گرفت و انجام خواهید دارد که تاثیر بسیار مهمی در درمان قطعی شما دارند. بدون انجام این نرمش ها درمان شما ناقص بوده و عارضه ممکن است بزودی عود کند. این نرمش ها باید هرچه زودتر بعد از فروکش کردن درد حاد شروع شوند.
درمان جراحی فتق دیسک کمر
اگر درمان غیر جراحی نتواند در مدت مقرر مشکلات بیمار را کاهش دهد ممکن است نیاز به عمل جراحی پیدا شود ولی همانطور که گفته شد اکثر درد های سیاتیکی ناشی از دیسک کمر به درمان های غیر جراحی جواب میدهند. این درمان ها نسبت به درمان های جراحی کم خطرتر، ارزانتر و با عوارض احتمالی کمتری هستند
منابع
سایت drmoayednia
سایت iranorthoped