پرده جنب

پرده جنب (pleura)

پلورا، يك پرده ي سروزي نازك و 2 لايه ميباشد كه ريه را احاطه كرده است. هر پلورا شامل يك لايـه داخلـي بـه نـام، پلـوراي احشايي (Visceral Pleura) و يك لايه خارجي به نـام، پلـوراي جـداري (Parietal Pleura) اسـت. بـين پلـوراي احشـايي و جداري، فضاي پلورال قرار دارد كه كاملا بسته ميباشد و با محيط خارج، هيچگونه ارتباطي ندارد (ايـن فضـا، بواسـطهي مقـداري مايع سروزي، هميشه مرطوب ميباشد و سطوح پلورال را لغزنده و نرم ميكند). پلوراي احشايي، ريه ها را ميپوشـاند، در حاليكـه پلوراي جداري، سطح داخلي قفسهي سينه و سطح قفسهي سينهاي ( يا سطح فوقاني) ديافراگم را ميپوشاند.

نكات مهم آناتومي پلورا 1) پلوراي احشايي نازك تر از پلوراي جداري ميباشد و اين دو لايه در ناف ريه به يكديگر ميپيوندند. 2) پلوراي جداري، شامل پلوراي گردني (پلـوراي مربـوط بـه ناحيـه گـردن)، دنـدهاي (پلـوراي مربـوط بـه ناحيـه دنـده)، مدياستينال (پلوراي مربوط به ناحيهي مدياستينال) و ديافراگماتيك (پلوراي مربوط به ناحيه ديـافراگم) مـيباشـد. پلـوراي گردني، رأس ريه ها را ميپوشاند؛ پلوراي دنده اي، ديوارهي داخلي توراكس (دنده ها و فضاهاي بين دنده اي) را ميپوشـاند؛ پلوراي مدياستينال، سطح مدياستينال سمت خود را ميپوشاند و پلوراي ديافراگماتيك، سطح فوقاني ديافراگم را ميپوشاند. 3) ناحيهي اتصال ليگامان ريوي و ناف ريـه، از پلـوراي احشـايي پوشـيده نمـي شـود (بـه پلـوراي احشـايي، پلـوراي ريـوي (Pulmonary Pleura) نيز ميگويند). 4) پلوراي مدياستينال كه پايه ريه را احاطه كرده است، به سمت پايين كشيده ميشود و يك چين خوردگي در زير ناف ريه ايجاد ميكند كه به آن ليگامان ريوي گويند. 5) فاسياي سيبسون (غشاي سوپرا پلورال) از بالا، پلوراي گردني را ميپوشاند. 6) در پلوراي جداري، دو بن بست (Recess) داريم كه بعنوان يك فضاي ذخيره اي، در هنگام دم عميق براي انبساط ريه هـا عمل ميكنند. اين دو بن بست عبارتند از: الف) بن بست دندهاي _ميان سينهاي (Costomediastinal Recess): اين بن بست، در محل تماس (تلاقي) پلـوراي دنـدهاي و پلوراي مدياستينال قرار دارد (در خلف استخوان استرنوم و غضروف هاي دنده اي). ب) بن بست دندهاي _ديافراگمي (Costodiaphragmatic Recess): اين بن بست، در محل تماس (تلاقي) پلـوراي دنـدهاي و پلوراي ديافراگماتيك قرار دارد (در امتداد خط ميدآگزيلاري، از دندهي R8_R10). بن بست مـذكور، بزرگتـرين بـن بسـت پلورا و تحتاني ترين قسمت فضاي پلورال ميباشد در خلف استخوان استرنوم و غضروف هاي دندهاي قرار ميگيرد. 7) خونرساني به پلوراي احشايي، توسط شريان برونكيال و خونرساني به پلوراي جداري، توسط شريان هـاي جـدار تـوراكس ميباشد. 8) پلوراي دندهاي و قسمت محيطي پلوراي ديافراگمي، توسط اعصاب بين دندهاي و پلوراي ميان سينهاي و قسـمت مركـزي پلوراي ديافراگمي، توسط عصب فرنيك عصب دهي ميشوند(پلوراي جداري، نسبت به درد، حرارت و فشار بسـيار حسـاس و تحريك پذير ميباشد)؛ پلوراي احشايي، عصب دهي اتونوم از شبكهي ريوي دريافت ميكند(پلوراي احشايي، نسـبت بـه درد حساس نمي باشد، اما نسبت به كشش حساس ميباشد). 9) فاسياي داخل سينهاي (Endothoracic Fascia): لايهاي نازك از بافت همبند نرم است كه جدا كنندهي پلوراي دنـدهاي از جدار توراكس (Thoracic Wall) ميباشد. 10) به تجمع عفونت (چرك) در فضاي پلورال، امپيم (Empyema) ميگويند كه ممكن است بدنبال جراحي يـا پـارگي مـري ايجاد شود. 11) وجود خون در داخل فضاي پلورال را هموتوراكس (Hemothorax) ميگويند كه بعلت خونريزي عـروق جـدار تـوراكس (عروق بين دندهاي و شريان پستاني داخلي) ميباشد. 12) وجود مايع و خون به طور همزمان در فضاي پلورال را، هيدروپنوموتوراكس (Hydropnemothorax) ميگويند. 13) وجود هوا در داخل فضاي پلورال را پنوموتوراكس (Pneumothorax) ميگويند كـه بعلـت سـوراخ شـدن مـري، تومـور، جراحي توراكس و ..... ميباشد. در اين حالت فشار منفي داخل فضاي پلورال كاهش يافته و سبب كلاپس (روي هم خوابيدن) نسبي يا كامل ريه ميشود. 14) پلورا در قدام، حدود دندهي R8 و در خلف، تا دندهي R12 كشيده ميشود. 15) زواياي كوستو فرنيك (Costophrenic Angles): زواياي بين محل اتصال دو گنبـد ديـافراگم بـا جـدار طرفـي تـوراكس ميباشد. 16) زواياي كارديو فرنيك (Cardiophrenic Angles): زواياي بين محل اتصال دو گنبد ديافراگم با سايهي قلب ميباشـد (در راديوگرافي PA_Chest (در حالت دم كامل)، اين زاويه معمولا 90 درجه است). 17) به ضخيم شدن پلورا، Pleural Thickening ميگويند. اين حالت به خوبي در CT Scan قابل رؤيت و ارزيابي ميباشد.

آناتومی  ریه

ریه ها (lungs)

ريه ها، يك جفت اندام تنفسي مخروطي شكل هستند كه در مدياستينوم مياني قرار دارند. هر ريـه داراي يـك رأس (Apex) در بالا، يك قاعده (Base) مقعر در پايين (روي ديافراگم)، 3 كناره (Border) (قدامي، خلفي و تحتاني) و 2 سطح (Surface) (سطح داخلي يا مدياستينال و سطح قدامي يا دنده اي) ميباشد. ريهي راست داراي 3 لوب و ريهي چپ داراي 2 لوب ميباشد. همچنين ريه ها توسط پرده سروزي نازك و دو لايهاي به نام پرده جنب (پلورا) پوشيده ميشوند.

نكات مهم آناتومي ريه ها 1) ريه ها در جوانان قهوهاي رنگ است و با افزايش سن، لكه هاي تيره رنگي در آن (بعلت رسوب ذرات كـربن استنشـاقي) نمايان ميشود. 2) ريهي راست، 625 گرم و ريهي چپ، 565 گرم وزن دارد. همچنين قاعدهي ريه راست نسبت بـه قاعـدهي ريـهي چـپ، داراي تقعر بيشتري ميباشد. 3) رأس ريه تا ريشهي گردن امتداد داشته و حدود 2/5 cm بالاتر از يك سوم داخلي استخوان كلاويكـل قـرار دارد. رأس ريه توسط پلوراي گردني و غشاي فوق جنبي (Suprapleural Membrane) يا فاسياي سيبسون پوشيده ميشود. 4) ريهي راست داراي دو شيار (شيار مايل و شيار افقي ) و سه لوب (فوقاني، مياني و تحتاني) و ريهي چپ داراي يـك شـيار (مايل) و دو لوب (فوقاني و تحتاني) ميباشد؛ ريهي راست نسبت به ريهي چپ، سنگين تر، كوتاه تر و پهن تر ميباشد. 5) از روي كنار (Border) ريه ها نيز ميتوان به راست يا چپ بودن ريه پي برد؛ بدين ترتيب كه كنـار قـدامي ريـهي چـپ، توسط بريدگي قلبي به شكل منقطع و كنار قدامي ريهي راست بصورت مستقيم (پيوسته) ميباشد. 6) در 97٪ افراد، ناف ريهي راست در سطحي پايين تر از ناف ريهي چپ قرار دارد و در 3٪ باقيمانده، هر دو ناف ريـه در يك سطح قرار ميگيرند. در كليشهي راديوگرافي از Chest در وضعيت Lateral، ناف ريهي راست كمي جلوتر از ناف ريـهي چپ ديده ميشود. 7) حداكثر انبساط ريه ها، در قسمت تحتاني ميباشد؛ بعلت اينكه حركات جدار تـوراكس و ديـافراگم در قاعـدهي ريـه هـا بيشتر ميباشد. 8) زبانه ي ريوي (Lingula) در ريهي چپ، معادل لوب مياني در ريهي راست ميباشد. 9) ترتيب قرار گرفتن عناصر در ريهي راست از بالا به پايين شامل برونكوس لوبار فوقاني، شريان ريوي، برونكـوس اصـلي و وريد ريوي ميباشد اما در ريهي چپ شامل شريان ريوي، برونكوس اصلي و وريد ريوي ميباشد. 10) خونرساني به درخت برونشي و بافت ريه توسط شريان هاي برونكيال (Bronchial.A) (شريان هاي برونكيال، شاخه هـاي آئورت توراسيك نزولي ميباشند) صورت ميگيرد. وريدهاي برونكيال نيز به وريـدهاي آزيگـوس و همـي آزيگـوس تخليـه ميشود. هر ريه توسط شبكهي ريوي عصب دهي ميشود (شبكهي ريوي از سگمنت هاي T2_T5 اعصـاب سـمپاتيك تشـكيل ميشود و فيبرهاي پاراسمپاتيك خود را از عصب واگ دريافت ميكند). 11) بافت ريه فاقد پايانه هاي حس درد ميباشد؛ اين مطلب بدان معنا است كه ممكـن اسـت فـردي دچـار سـرطان بافـت پارانشيم ريه شود، اما دردي احساس نكند. 12) قاعدهي ريهي راست بواسطهي ديافراگم سمت راست، با كبـد (لـوب راسـت آن) مجـاورت دارد؛ در حاليكـه قاعـدهي ريهي چپ بواسطهي ديافراگم سمت چپ، با فوندوس معده، طحال و كبد (لوب چپ آن) مجاورت دارد. 13) پايه يا ريشهي ريه (Root of Lung)، قسمتي از ريه ميباشد كه رابط بين قسمت مدياستينال سطح داخلي ريه بـا قلـب و ناي ميباشد و از عناصري كه وارد ناف ريه (Hilum) ميشوند يا از آن خارج ميگردننـد، ايجـاد مـيشـود. ايـن پايـه شـامل برونكوس اصلي، دو وريد ريوي، يك شريان ريوي، شريان ها و وريدهاي برونكيال، اعصاب شبكهي ريوي، عروق لنفاوي ريـه ها و گره هاي لنفاوي برونكو پولموناري ميباشد. پايه ريه از جلو با عصب فرنيك و عروق پريكارديو فرنيك؛ از عقب با عصب واگ و آئورت توراسيك نزولي؛ از بالا با قوس آئورت و بخش انتهايي وريد آزيگوس و از پايين با ليگامان ريوي ( Pulmonary Lig) مجاورت دارد. عناصر پايه ريه از قدام به خلف شامل: وريد ريوي، شريان ريوي و برونكوس اصلي ميباشد. 14) در كنار خلفي ريهي راست، شيار مايل در مقابل زائده خاري مهرهي T4 و يا كمي پايين تر از آن قرار دارد؛ در حاليكـه در كنار خلفي ريهي چپ، شيار مايل در مقابل فاصلهي بين زوائد خاري مهره هـاي T3 & T4 (بـه فاصـله 2 cm از صـفحهي مياني بدن) قرار دارد. 15) ريهي راست داراي 10 و ريهي چپ داراي 8 سگمنت برونشي _ريوي (Bronchopulmonary Segment) ميباشد. اين تقسيمات، در شناخت جزئيات درخت برونشي و جراحي هنگام برداشتن سگمنت آسيب ديده، مفيد ميباشد. 16) اگر سگمنتي دچار عفونت شود، معمولا عفونت در همان سگمنت باقي ميماند و به سگمنت هاي ديگر منتقل نمـي شـود (البته در بيماري سل ، عفونت از يك سگمنت به سگمنت هاي ديگر منتقل ميشود).

دستگاه تنفس

دستگاه تنفس

دستگاه تنفس شامل: بيني (Nose)، حلق (Pharynx)، حنجره (Larynx)، ناي (Trachea)، برونش هاي اصـلي (Bronchus) و ريه ها (Lungs) ميباشد كه در اين مبحث، به بررسي ناي، برونش هاي اصلي و ريه ها ميپردازيم (بررسي بيني، حلق و حنجـره، در مبحث سر و گردن صورت ميگيرد). ■ ناي يا تراشه (Trachea): ناي يك لولهي متحرك عضلاني از جنس غضروفي -فيبري به طول 10-15 cm و قطر 2/5 cm ميباشد كه در ادامهي حنجـره قرار دارد و به دو برونكوس اصلي راست و چپ تقسيم ميشود. ناي در ديوارهي خود، داراي حلقه هاي غضروفي C شكل ميباشد.

نكات مهم در مورد آناتومي ناي (تراشه): 1) ديوارهي ناي، از جنس فيبرو الاستيك ميباشد. 2) ابتداي ناي، لبهي تحتاني غضروف كريكوئيد (همسطح با مهرهي C6) و انتهاي آن، زاويهي استرنال (هم سـطح بـا ديسـك بين مهرهاي T4 & T5) ميباشد. 3) ناي شامل 16_20 حلقهي غضروفي C شكل ميباشد كه بخش محدب قدامي _جانبي (Anterolateral) ناي را ميسازند. 4) قسمت توراسيك (سينه اي) ناي: الف) از قدام با منشأ شريان هاي براكيوسفاليك و كاروتيد مشترك چپ، مانوبريوم، تيمـوس، عضـلات اسـترنوتيروئيد، وريـد براكيوسفاليك، وريد تيروئيد تحتاني و قوس آئورت مجاورت دارد. ب) از خلف با مري، ستون فقرات و عصب ريكارنت لارينژئال چپ مجاورت دارد. ج) از راست با پلوراي راست، وريد آزيگوس و عصب واگ راست مجاورت دارد. د) از چپ با قوس آئورت، ، شريان ساب كلاوين چپ، شريان كاروتيد مشترك چپ، عصب فرنيك چپ، عصب واگ چـپ و پلوراي چپ مجاورت دارد.5) خونرساني به ناي از طريـق شـريان تيروئيـد تحتـاني (Inf Thyroid.A) صـورت مـيگيـرد و خـون وريـدي آن بـه وريـد براكيوسفاليك چپ تخليه ميشود. 6) تحت فشار قرار گرفتن ناي ممكن است بعلت بزرگ شدن پاتولوژيكي تيموس، تيروئيد، گره هاي لنفاوي و قـوس آئـورت باشد كه سبب تنگي نفس، سرفه هاي شديد و ايجاد صداي خرخر در هنگام تنفس شود. 7) ناي بصورت لولهاي ناقص ميباشد؛ چون بخش خلفي آن، فاقد غضروف است. 8) آخرين غضروف ناي، تشكيل يك برآمدگي قدامي _خلفـي بنـام كارينـا (Carina) مـيدهـد كـه مـابين دهانـهي ورودي برونكوس هاي اصلي راست و چپ قرار ميگيرد. كارينا در محاذات ديسك بين مهرهاي T4 & T5 قرار دارد. 9) در تصاوير راديوگرافي و CT Scan، تصوير ناي پر از هوا، بصورت سايهي خطـي ترنسلوسـنت (Translucent) در زمينـهي روشن ستون فقرات ديده ميشود.

ادامه نوشته