نقرس چیست و چگونه ایجاد میشود؟
بیماری نقرس در اثر تجمع بیش از حد اسید اوریک در بدن ایجاد میگردد. اسید اوریک در واقع پسماند متابولیسم (سوخت وساز)و سوزاندن پروتئین در بدن است.گاهی اوقات بر اثر تولید زیاد اسید اوریک در بدن و یا ناتوانی های کلیه در دفع آن این ماده بطور غیر طبیعی در مایعات بدن جمع شده و بدنبال آن بلورهای این ماده در مفاصل بدن رسوب میکند.رسوب کردن بلورهای اسید اوریک در بدن سبب تحریک سلول های ایمنی شده و بدنبال آن موجب التهاب و درد مفصل میشود.کریستال های اسید اوریک در مفصل موجب میشوند تا سلول های ایمنی بدن آنها را مهاجم تلقی کرده و به آنها حمله کنند. بدنبال آن این سلول های دفاعی مواد شیمیایی خاصی بنام پروستاگلاندین و لوکوترین از خود ترشح میکنند که این مواد موجب ایجاد علائم التهاب در مفصل (درد و تورم) میشوند.سنگ کلیه و اختلال در عملکرد کلیه از دیگر عوارض این بیماری است.
میزان شیوع نقرس
نقرس در مردها 9 برابر شایعتر بوده و معمولا در سنین میانسالی بروز میکند. این بیماری زمینه ارثی و خانوادگی دارد.نکته جالب اینست که حدود ده درصد مردم اسید اوریک بالایی دارند ولی همه آنها علائم نقرس را نشان نمیدهند.در مقابل بعضی افراد با علائم بالینی نقرس اسید اوریک بالایی ندارند.در واقع در بسیاری اوقات در موقع بروز علائم بالینی نقرس که بصورت شروع ناگهانی درد و تورم مفصلی است اسید اوریک خون کاهش میابد.
نشانه های نقرس
از مهمترین علائم بیماری نقرس درد و تورم مفاصل است. شایعترین مفصلی که در نقرس درگیر میشود مفصل بزرگ شست پا (مفصل متاتارسوفالانژیال) یعنی محلی است که شست پا به کف پا متصل میشود. معمولا شروع علائم در این مفصل بصورت ناگهانی است که به آن لفظ حمله نقرسی یا پوداگرا Pogagra را اطلاق میکنند.در حمله نقرسی این مفصل ناگهان متورم و دردناک شده و پوست روی آن قرمز و براق میشود. ممکن است پوست روی مفصل قدری پوسته ریزی کند و گاهی احساس خارش هم در مفصل بوجود میاید. شروع بسیاری از این حملات شبانه است و بیمار را از خواب بیدار میکند. مفصل بشدت دردناک و حساس میشود بطوریکه که تماس پتو به پوست شست هم ممکن است دردناک باشد. گاهی اوقات بیمار در حین حمله نقرسی تب میکند.این حملات نقرسی معمولا با یا بدون مصرف دارو بعد از گذشت چند ساعت تا چند روز فروکش میکند. علائم بیمار بندرت ممکن است چند هفته هم به درازا بکشد. بعد از فروکش کردن علائم، بیمار بعدا دچار حملات دیگر میشود و این مشکل به تناوب در طول سالها تکرار میشود. همانطور که گفته شد علائم نقرس بیشتر در مفصل بزرگ شست پا دیده میشود گرچه ممکن است علائم آن در پاشنه پا، مچ پا، زانو، آرنج، مچ دست و انگشتان دست هم بوجود آید.گاهی اوقات کریستال های اسید اوریک در کیسه های بافتی ظریفی که در اطراف مفاصل وجود دارند و به آنها بورس میگویند رسوب کرده و موجب التهاب و درد در آنها میشود. التهاب بورس را بورسیت میگویند. یکی از مناطق شایع التهاب بورس در نقرس بورس پشت آرنج بنام بورس اوله کرانون است. در اثر التهای این بورس در محل تورم و قرمزی ایجاد میشود.گاهی اوقات بیماری نقرس خود را بصورت آرتریت و التهاب مزمن چند مفصل بدن نشان داده و از این نظر شبیه به بیماری روماتیسم مفصلی میشود.در موارد مزمن نقرس، رسوب اسید اوریک در بافت ها بصورت متمرکز درآمده و یک توده سفت را در بافت بوجود میاورد. به این وضعیت نقرس توفوسی میگویند. این رسوب ها معمولا در سطح پشتی انگشتان دست، شست پا، پشت آرنج و لاله گوش دیده میشود. وجود این رسوبات نشان دهنده بالا بودن بسیار شدید اسید اوریک در بافت های بدن است.از دیگر علائم نقرس رسوب اسید اوریک در کلیه و ایجاد سنگ های کلیوی است که در صورت مزمن شدن میتواند موجب نارسایی کلیه شود.
نقرس چه افرادی را تهدید میکند؟
نقرس در چه کسانی بیشتر دیده میشود •در کسانی که غذاهای پر پروتئین و غذاهای دریایی زیاد مصرف میکنند •مصرف زیاد الکل •مصرف بعضی داروها مانند آسپرین، ویتامین ب، داروهای ادرار آور و داروهای شیمی درمانی •چاقی •بالا بودن فشار خون •بعضی بیماری ها مانند لوسمی و لنفوم
در کسانی که ریسک بالای نقرس دارند بعضی شرایط میتواند موجب بروز حملات نقرسی شود. مهمترین آنها عبارتند از •کاهش آب بدن •ضربه به مفصل •تب •مصرف غذای زیاد •مصرف زیاد الکل •عمل جراحی
تشخیص نقرس چگونه است
تشخیص نقرس معمولا با مشاهده حملات نقرسی امکان پذیر است. در این بیماری معمولا یک مفصل بدن درگیر میشود و درگیری همزمان چند مفصل مثل وضعیتی که در روماتیسم مفصلی دیده میشود کمتر است.بررسی مقدار اسید اوریک در خون ممکن است بالا بودن آن را نشان دهد ولی اسید اوریک خون در این بیماران همیشه بالا نیست.
مهمترین تستی که برای تشخیص این بیماری بکار برده میشود بررسی مایع مفصلی میباشد.
مایع مفصلی توسط پزشک و با سوزن از مفصل کشیده شده و به آزمایشگاه فرستاده میشود. در نقرس میزان اسید اوریک این مایع بالاتر از میزان طبیعی است. گاهی اوقات از رادیوگرافی ساده برای کمک به تشخیص نقرس استفاده میشود. در رادیوگرافی ساده ممکن است تجمع توفوسی در اطراف مفصل دیده شود و یا تخریب مفصل مشاهده گردد.
درمان نقرس
درمان نقرس شامل دو مرحله است. در مرحله اول باید تلاش کرد تا حمله نقرسی یعنی درد و تورم مفصل بیمار سریعا کم شود و مرحله بعدی درمان پیشگیری از بروز حملات بعدی است. برای کاهش درد و التهاب مفصل از اقدامات زیر استفاده میشود •سرد کردن مفصل •بالا نگه داشتن مفصل •مصرف داروهای ضد التهابی مانند بروفن یا ایندومتاسین •مصرف داروهایی مانند کلشی سین در صورتیکه بیمار به دلایلی نتواند از داروهای ضد التهابی استفاده کند •مصرف کوتاه مدت کورتیکوستروئیدها در صورتیکه بیمار به علت مشکلات کلیوی نتواند از کلشی سین استفاده کند.
در درمان بلند مدت، هدف کاهش اسید اوریک بدن است تا بتوان از آن طریق احتمال بروز حملات بعدی را کاهش داد. اقدامات زیر در این راستا انجام میگیرند.
•تغییر رژیم غذایی بطوریکه بدن اسید اوریک کمتری تولید کند. مصرف کمتر گوشت قرمز،جگر و غذاهای دریایی و حبوبات که پروتئین زیادی دارند مهم است. •مصرف داروهایی که موجب دفع بهتر اسید اوریک از طریق ادرار شود مانند پروبنسید یا داروهایی که موجب کاهش تولید آن در بدن میشوند مانند آلوپورینول.نکته مهم در استفاده از این داروها اینست که باید بعد از اتمام حملات نقرسی مصرف شوند و گرنه ممکن است موجب تشدید حمله شوند. •مصرف آب فراوان برای افزایش دفع آن از کلیه •کاهش وزن •ورزش و تمرینات فیزیوتراپی
در صورت تخریب شدید مفصلی ممکن است نیاز به عمل جراحی تعویض مفصل وجود داشته باشد.
منابع مطلب
سایت ایران ارتوپد-دکتر مهرداد منصوری
وبلاگ فیزیوتراپیست ابراهیم برزکار
وبلاگ http://physiotherapy-tehran.blogfa.com/
