استخوان لگن
نکته های مهم در مورد اقطار لگن 1) ابعاد ورودي لگن در دو جنس مذكر و مؤنث برابر است؛ در جنس مؤنث حفره لگـن بزرگتـر از جـنس مـذكر بوده و تنگه تحتاني لگن در اقطار قدامي _خلفي و قطر ترانسورس در جنس مؤنث از جنس مذكر گشاد تر اسـت. اهميت اين نكات، در هنگام زايمان ميباشد. 2) دياگونال كونژوگه ( Diagonal Conjugate): فاصله بين قسمت مياني دماغه ساكروم تا حاشيه تحتاني سـمفيز پوبيس ميباشد.اين فاصله 13 cm ميباشد. اهميت دياگونال كونژوگه در مامايي ميباشد. 3) قطر عرضي در بين اقطار تنگه فوقاني (ورودي لگن)، بزرگترين قطر ميباشد. □ نكات مهم آناتومي استخوان هيپ 1) پوبيس يك پنجم جلويي، ايسكيوم بيش از دو پنجم خلفي و ايليوم كمتر از دو پنجم بالايي حفره استابولوم را ميسازند. 2) ستيغ ايلياك و خطوط گلوتئال بر روي سطح بيروني ايليوم وجود دارند. 3) بالاترين قسمت ستيغ ايلياك در محاذات زوائد خاري مهره هاي سوم و چهارم(L3 & L4) كمري ميباشد. ASIS (4 و PSIS در محاذات مهره S2 قرار دارند. 5) توبركل ايلياك بر روي لبه خارجي ايليوم و در فاصله 4_5 سانتيمتري عقب تر از ASIS قرار دارد. 6) حفره ايلياك (Iliac fossa) در سطح مديال ايليوم قرار دارد. 7) انتهاي قدامي ستيغ ايلياك را ASIS و انتهاي خلفي ستيغ ايلياك را PSIS گويند. 8) پايين تر از ASIS و PSIS بترتيب AIIS و PIIS قرار دارند. 9) حفره ايلياك توسط كنار داخلي، از سطح ساكروپلويك جدا ميشود. 10) سطح گلوتئال ايليوم داراي 3 خط گلوتئال خلفي، قدامي و تحتاني ميباشد كه خط گلوتئال قـدامي، طويـل تـرين خـط و خط گلوتئال خلفي، كوتاهترين خط ميباشد. 11) حفره ايلياك بصورت مقعر بوده كه جدار خارجي (لترال) لگن كاذب را ميسازد. 12) سطح ساكروپلويك در قسمت خلفي كنار داخلي ايليوم قرار دارد. 13) بريــدگي ســياتيك بــزرگ در قســمت فوقــاني Ischial spine قــرار دارد كــه توســط ربــاط ســاكرو اســپيناتوس (Sacrospinatus.lig) و رباط ساكروتوبروس (Sacrotuberous.lig) به سوراخ سياتيك بزرگ تبديل ميشود. 14) بريــدگي ســياتيك كوچــك در قســمت تحتــاني Ischial spine قــرار دارد كــه توســط ربــاط ســاكروتوبروس (Sacrotuberous.lig) و ساكرو اسپيناتوس به سوراخ سياتيك كوچك تبديل ميشود. 15) شاخ ايسكيوپوبيك از اتصال شاخ ايسكيوم با شاخ تحتاني پوبيس در سمت داخل سوراخ ابتراتور ايجاد ميشود. 16) قوس پوبيس (Pubic Arch) توسط كنار تحتاني قسمت ايسكيوم دو طرف استخوان هيپ ساخته ميشود. 17) جهت شاخ فوقاني پوبيس به سمت بالا و خارج و جهت شاخ تحتاني پوبيس به سمت پايين و خارج ميباشد. 18) كنار قدامي پوبيس را Obturator crest گويند. 19) قسمت هاي ايليوم، ايسكيوم و پوبيس استخوان هيپ در حفره استابولوم به يكديگر ملحق ميشوند.
20) سواخ ابتوراتور (Obturator foramen) در قسمت قدامي و تحتاني حفره استابولوم و بين قسمت هاي پـوبيس و ايسـكيوم قرار دارد. 21) از Obturator groove عروق و عصب ابتراتور عبور ميكند. 22) استخوان هيپ داراي 3 مركز اوليه و 5 مركز ثانويه استخوان سازي ميباشد. 23) لگن بزرگ را، لگن كاذب و لگن كوچك را، لگن حقيقي مينامند. 24) لبه لگني (Pelvic brim) خطي است كه لگن را به دو قسمت تقسيم ميكند. اگر دو فضا در بالا و پايين اين خـط در نظـر بگيريم، فضاي بالاي اين خط را لگن كاذب و فضاي پايين اين خط را لگن حقيقي گويند. (حدود لبـه لگنـي: در قـدام توسـط سمفيز پوبيس، در خلف توسط دماغه ساكروم و در طرفين توسط خط هاي ايلئو پكتينئال (خطي كه از سطح مديال هر ايليـوم به سمت پايين و قدام جهت ميگيرد) تشكيل ميشود. شكل 3-17 موقعيت لبه لگني (Pelvic brim)، لگن كاذب و لگن حقيقي 25) زاويه بريدگي سياتيك بزرگ در زنان 75 درجه و در مردان 50 درجه ميباشد. 26) حفره استابولوم در زنان كوچكتر است. Iliac fossa (27 در جنس مذكر عميق تر ميباشد. Iliac crest (28 در جنس مذكر داراي انحناي بيشتري ميباشد. Pubic crest (29 در جنس مذكر كوتاهتر ميباشد. 30) سوراخ ابتراتور در جنس مذكر بصورت بيضي شكل و بزرگ و در جنس مؤنث بصـورت مثلـث (سـه گـوش) و كوچـك ميباشد. 31) تنگه فوقاني در جنس مذكر بصورت مثلثي و درجنس مؤنث بصورت دايرهاي ميباشد. 32) زاويه پوبيس در جنس مؤنث بازتر ( 80 درجه) و در جنس مذكر تيزتر ( 55 درجه) ميباشد. Ischial spine (33 در جنس مذكر به سمت داخل و در جنس مؤنث به سمت خارج ميباشد. 34) دهانه خروجي (تحتاني) لگن در جنس مذكر تنگ تر ميباشد. 35) سجاف (Labrum) استابولار، باعث افزايش عمق حفره مفصلي ميشود. 36) در شكستگي هاي حاد لگن كه همراه با از هم گسيختگي حلقه لگني باشد، معمولا بيمار دچار شوك شديد ميشود. 37) طول اندام تحتاني از ASIS تا قوزك داخلي پا ارزيابي ميشود. 38) در صورتيكه فاصله سمفيز پوبيس از يك سانتيمتر بيشتر باشد، احتمال شكستگي لگن وجود دارد. 39) نام ديگر استخوان هيپ (Os Coxae)، استخوان بي نام ميباشد. 40) نقاط مهم شكستگي استخوان هيپ عبارتند از: شكستگي راموس فوقاني يا تحتاني ايسكيوپوبيك (شايع ترين شكستگي)، شكستگي جدار خلفي استابولوم، شكستگي بال ايليوم و شكستگي AIIS . در اين شكسـتگي هـا ممكـن اسـت مثانـه و حالـب آسيب ببينند.
■ طبقه بندي مورفولوژيك لگن: لگن، براساس اطلاعات آناتوميكي، به 4 نوع تقسيم ميشود كه عبارتند از: الف) نوع Gynecoid: فراواني اين نوع لگن، 41/4% بوده و اقطار آن، مشابه اقطار لگن زنان ميباشد (به اين نوع لگن، لگن زنانـه نيز ميگويند). ب) نوع Android: فراواني اين نوع لگن، 32/5% بوده و اقطار آن، مشابه اقطار لگن مردان ميباشد (به اين نوع لگن، لگن مردانـه نيز ميگويند). پ) نوع Anthropoid: فراواني اين نوع لگن، 23/5% بوده و قطر قدامي -خلفي آن نسبت به قطر عرضي، بزرگتر ميباشد. ت) نوع Platypelloid: فراواني اين نوع لگن، 2/6% بوده و قطر عرضي آن نسبت بـه قطـر قـدامي -خلفـي آن، خيلـي بزرگتـر ميباشد. توجه: زايمان طبيعي، فقط در لگن زنانه (Gynecoid) امكان پذير ميباشد.