تمرینات اصلاحی در درمان بیرون زدگی دیسک

نویسنده مطلب: فیزیوتراپیست محمدرضا جان پور

تمرینات اصلاحی در درمان بیرون زدگی دیسک

بیرون زدگی دیسک عارضه بسیار مهم و جدی است و قبل از انجام هرگونه تمرین در باره بی خطر بودن و مناسب بودن تمرینات با فیزیوتراپیست خود مشورت کند.

کشش عضله همسترینگ

کنار یک میز ایستاده و یک پا را بلند کنید و روی میز بگذارید، به گونه‌ای که پا صاف و کشیده باشد.
برای حفظ تعادل و پایداری دستانتان را روی قسمت بالای پا بگذارید.
به آهستگی رو به جلو خم شده و تا زمان احساس کشش در ناحیه همسترینگ پا را صاف نگه دارید.
10 ثانیه این وضعیت را حفظ کنید، سپس به حالت اولیه بارگردید.

کشش عضلات خم کننده مفصل ران

روی زمین زانو زده و یک پا را به گونه‌ای که کف پا روی زمین باشد به جلو ببرید.
در این وضعیت باید زانوی قرار گرفته در بالای مچ با زاویه‌ای تقریباً 90 درجه خم شده و زانوی عقبی با زاویه‌ای 90 درجه باقی بماند.
پای جلو را چند سانتی متر به سمت جلو بلغزانید.
عضلات شکم و ران سمت در حال کشش را محکم کنید و مفصل ران را به جلو حرکت دهید.
10 ثانیه این وضعیت را حفظ کنید و سپس به حالت اولیه برگردید.

بردن زانو ها به سمت قفسه سینه

روی زمین دراز کشیده، دستها را در دو سمت بدن قرارداده و زانوها را خم کنید.
در ابتدا یک زانو و سپس زانوی دیگر را به آهستگی به سمت قفسه سینه ببرید.
10 ثانیه این وضعیت را حفظ کنید، سپس رها کنید.

خم کردن لگن

به پشت دراز کشیده و دستها را کنار بدن قرار دهید،
زانوها را خم کرده و کف پاها را صاف روی زمین بگذارید.
در این وضعیت باید فضایی بین کمر و زمین وجود داشته باشد.

دیسک کمر

 

فیزیوتراپی دیسک کمر

فیزیوتراپی از تکنیک های مختلف برای درمان و کاهش علائم دیسک کمر استفاده می کند. متخصص فیزیوتراپی با آموزش انجام تمرین های حرکتی تقویتی به بیمار جهت جلوگیری از ایجاد درد کمک میکند. هدف نهایی این روش های درمانی، ایجاد آگاهی مناسب برای بیمار جهت انتخاب یک سبک زندگی بدون درد و پیش گیری از قرار گرفتن در موقعیت های آسیب زا می باشد.

برنامه درمانی فیزیوتراپی اغلب با روش های درمانی غیر فعال شروع شده و هنگامی که بدن به میزانی از بهبودی رسید، روش های درمانی فعال برای تقویت بدن و پیش گیری از عود مجدد درد شروع خواهد شد. 

 روش های درمان غیر فعال

ماساژ عمیق بافت

ماساژ عمیق بافت یک روش مناسب برای مشکل دیسک کمر است، زیرا در این روش فشار زیاد برای آزاد سازی گرفتگی و اسپاسم عضلات بکار می رود. 

گرما و سرما درمانی

متخصص فیزیوتراپی می تواند با استفاده ترکیبی از گرما و سرما درمانی به درمان علائم دیسک کمر کمک کند. فیزیوتراپیست می تواند از گرما برای افزایش جریان خون به نواحی هدف در بدن و با استفاده از سرما درمانی موجب کاهش چرخش خون و در نتیجه باعث کاهش التهاب، اسپاسم عضلات و درد شود.

آب درمانی

آب درمانی می تواند به آرامی درد بیمار را کاهش داده و عضلات را ریلکس کند. آب درمانی میتواند شامل نشستن در وان و دوش گرفتن با آب گرم باشد.

تحریک الکتریکی عصب از روی پوست (TENS)

دستگاه تحریک الکتریکی عصب از روی پوست از الکتریسیته جاری به منظور تحریک عضلات استفاده می کند. این روش درمانی می تواند اسپاسم عضله را کاهش داده وسبب آزاد سازی اندورفین به عنوان یک مسکن طبیعی درد در بدن انسان شود.

کشش

در این روش با کشش آرام، استخوان ها از هم فاصله گرفته و به این ترتیب فتق دیسک کاهش پیدا می کند. هدف از کشش، کاهش تاثیرات ناشی از جاذبه بر ستون فقرات میباشد.

روش های درمان فعال

ایجاد ثبات در عضلات مرکزی بدن

عضلات مرکزی در قسمت شکم به عضلات کمر برای حمایت از ستون فقرات کمک می کنند. ضعف عضلات مرکزی بدن سبب افزایش فشار به عضلات کمر وارد می شود. فیزیوتراپیست آموزش های لازم را در ارتباط با تمرین های تقویتی و تثبیت کننده عضلات مرکزی به بیمار میدهد. 

تمرین های انعطاف پذیری

تکنیک های مناسب کشش و انعطاف پذیری و انجام تمرین های ایروبیک و تقویتی با از بین بردن سفتی ایجاد شده در عضلات کمک سبب بهبود دیسک کمر میشوند.

تمرین در آب

انجام تمرین های حرکتی در آب شامل ایروبیک می تواند به بهبود وضعیت بدن بیمار بدون وارد شدن فشار کمک کند.

تمرین های تقویتی عضله

داشتن عضلات قوی می تواند از ستون فقرات حمایت و از دیسک کمر پیشگیری و در صورت ایجاد درد آن را کاهش دهد.

درمان فتق دیسک

 

فتق دیسک(Disk Herniation)

هرگونه پارگی در آنولوس که موجب بیرون زدگی نوکلئوس و بروز علائم شود، را فتق دیسک مینامند. این حالت ممکن است توسط رشته های باقیمانده و سالم در آنولوس محدودشود که به آن فتق محدود شده میگویند. نکته جالب این است که در فتق محدود شده، رشته های باقیمانده تحت فشار قرار میگرند و همین امر موجب بروز التهاب در آنها و درد شدید در کمر میشود اما درد رادیکولار و ریفرال معمولا وجود ندارد. در موارد دیگر، بیرون زدگی نوکلئوس معمولا شدیدتر است و امکان دارد ماده بیرون زده، جدا شود. فتق دیسک کمری یکی از شایعترین مشکلات کمر است و تشخیص آن بر پایه علائم بالینی خواهد بود. براساس مطالب گفته شده چهار گرید برای بیرون زدگی در نظر میگیرند: بالجینگ، پروتروژن، اکستروژن و سکوئستریشن. معمولا با CT و MRI میزان و محل بیرون زدگی دقیقا مشخص میشود. در گذشته از دیسکوگرافی برای بررسی استفاده میشد که در آن ماده حاجب در دیسک و فضای بین اجسام مهره ای تزریق میشود و سپس عکس ساده گرفته میشود.

معمولا دیسک بین L5 و S1 بیشتر از بقیه درگیر میشود و سپس به ترتیب، دیسک L4-L5 و دیسک بین L3 و L4 آسیب میبینند. دو نوع فتق دیسک از نقطه نظر پاتولوژی وجود دارد: حاد و مزمن.

حاد: سابقه ناشی از خم شدن وجود دارد که آنولوس فیبروزوس را پاره میکند و موجب فتق نوکلئوس میشود.

مزمن: آسیبها و تروماهای مزمن و ریز، موجب پارگی تدریجی، ساییدگی دیسک، کاهش آب و ارتفاع آن میشود و در نهایت نوکلئوس به بیرون راه پیدا میکند.

در فتق دیسک حاد، معمولا اسپاسم محافظتی عضلات عمقی کمر به ویژه مولتی فیدوس ها و تندرنس ناحیه لومبار را خواهیم داشت. نکته جالب این است که اسپاسم مولتی فیدوس ها موجب کاهش لوردوز میشود. ضمنا دامنه حرکتی لومبار به دلیل درد و اسپاسم کاهش می یابد. در موارد درد شدید، اسکولیوز ناشی از درد هم دیده میشود. به این صورت که بیمار خود را به طرف مقابل خم میکند تا فشار از روی Nerve root و خود دیسک پاره شده برداشته شده و درد کاهش یابد.

نوکلئوس بیرون زده غالبا روی یک ریشه عصبی کمری فشار می آورد و موجب درد سیاتیک، هیپرستزی/هیپوستزی، ضعف عضلات پلانتار یا دورسی فلکسور، کاهش و یا از بین رفتن رفلکس مچ پا میشود. اختلال عصبی الگوی درماتومی و میوتومی دارد و به سگمان درگیر بستگی دارد. زمانیکه فتق دیسک، وسیع و مرکزی باشد، ممکن است کل دم اسب درگیر شود و موجب مثانه نوروژنیک، اختلال sexual و حتی پاراپلژی شود. چنین علائمی جزو اورژانسهای جراحی محسوب میشوند و در واقع Red flag هستند. اگر فتق دیسک در فرد جوان اتفاق بیافتد، محدودیت حرکتی و کاهش ROM لومبار محسوس و چشمگیر خواهد بود. در بیماران مسن که تغییرات آرتروزی و فرسایشی روی داده اند، علائم ممکن است بر اثر برجسته شدن شدید دیسک به عقب بدون پارگی محدود آنولوس، ایجاد شوند.

گاهی به ویژه در جوانان، نوکلئوس ممکن است به داخل جسم مهره ای فتق پیدا کند و موجب کمر درد خفیف، بدون علائم رادیکولار شود. این نوع فتق Schmorl's node نامیده میشود و در عکس رادیوگرافی ساده به راحتی قابل تشخیص است.

درمان:درمرحله حاد دیسک کمر استراحت نسبی و داروهای مسکن میتواند کمک کننده باشد،در مرحله مزمن عارضه آب درمانی،تمرینات تقویتی عضلات شکمی،کشش ستون فقرات و منوال تراپی(توسط فیزیوتراپیست) کمک شایانی به بهبود بیماران خواهد نمود.